Poniszowice
Poniszowice to jedna z najstarszych miejscowości Gminy Rudziniec. Według kronik parafialnych wieś istniała już w XII wieku. Jej najcenniejszym zabytkiem jest drewniany kościół, należący do najstarszych zachowanych świątyń diecezji gliwickiej.
Miejscowość ma bogatą historię związaną z rolnictwem, rzemiosłem i rozwojem lokalnego szkolnictwa. Dziś Poniszowice są także ważnym ośrodkiem życia kulturalnego gminy, z siedzibą Gminnego Ośrodka Kultury i aktywnie działającą orkiestrą dętą.
Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela
Przy ul. Cichej 2 w Poniszowicach znajduje się zabytkowy kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela. Obiekt usytuowany jest na niewielkim wzniesieniu, w centralnej części miejscowości, w obrębie cmentarza przykościelnego.
Świątynia powstała w konstrukcji zrębowej na kamienno-wapiennej podmurówce. Jej początki sięgają 1404 roku, a kolejne ważne etapy historii obiektu wiążą się z latami 1775 i 1834.
Kościół składa się z nawy, prezbiterium, zakrystii oraz kaplicy św. Józefa. Bryłę urozmaicają soboty, przydaszki oraz ośmioboczna sygnaturka z latarnią, nakryta barokową cebulastą kopułką.
We wnętrzu zachowało się cenne wyposażenie, m.in. bogato dekorowany ołtarz główny z 1655 roku z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej, a także dwa wczesnobarokowe ołtarze boczne.
Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków oraz jest objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Zachował historyczną bryłę, układ przestrzenny i detal architektoniczny.
Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela i Matki Boskiej Częstochowskiej
Dzwonnica przy kościele parafialnym
Na terenie zespołu kościelnego, w południowo-wschodniej części działki, znajduje się drewniana dzwonnica z 1570 roku.
To wolnostojący, trzykondygnacyjny obiekt o konstrukcji słupowej, ustawiony na podmurówce. Ściany dzwonnicy są oszalowane i zwężają się ku górze, a najwyższą kondygnację tworzy izbica wysunięta poza lico elewacji.
Bryłę wieńczy dach namiotowy przechodzący w ośmioboczny, piramidalny szczyt. W połowie wysokości ścian obiekt otacza szeroki daszek okapowy.
Dzwonnica należy do najcenniejszych elementów zespołu kościelnego w Poniszowicach. Na wiązaniu dachowym widoczna jest data 1570, a gruntowną renowację wieży przeprowadzono w 1908 roku.
Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków i zachował historyczną formę oraz detal architektoniczny.
Dzwonnica
Cmentarz przykościelny
Wokół kościoła pw. św. Jana Chrzciciela znajduje się cmentarz przykościelny, którego początki sięgają XV wieku.
Cmentarz położony jest na wzniesieniu i zajmuje powierzchnię około 0,32 ha. Zachował nieregularny plan, czytelny układ kwater oraz kamienny murek wyznaczający jego granice.
Na terenie cmentarza znajdują się nagrobki z XIX i XX wieku. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1891 roku.
Obiekt pozostaje ważnym elementem historycznego zespołu kościelnego w Poniszowicach. Teren jest uporządkowany, a jego charakter podkreśla zachowany starodrzew.
Cmentarz objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Cmentarz
Krzyż przy ul. Cichej
Przy ul. Cichej, w granicach muru kościelnego, znajduje się kamienny krzyż z 1844 roku.
Obiekt ma wertykalną kompozycję i został wykonany z piaskowca. Składa się z prostokątnej podstawy oraz postumentu w formie obelisku.
Na licu trzonu umieszczono płaskorzeźbę Matki Boskiej Bolesnej, a nad nią symbole Męki Pańskiej. Całość wieńczy masywny krzyż z figurą Ukrzyżowanego Jezusa.
Krzyż zachował historyczną formę i jest w dobrym stanie. Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków oraz jest objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Krzyż z XIX w.
Krzyż przydrożny z początku XX wieku przy ul. Gliwickiej
Przy ul. Gliwickiej, w sąsiedztwie posesji nr 1, znajduje się krzyż przydrożny z postacią Ukrzyżowanego Jezusa na postumencie. Obiekt pochodzi z początku XX wieku.
Krzyż ustawiono na kamiennej, prostokątnej podstawie. Wąski postument zwieńczony jest gzymsem osadzonym na płycie.
Całość wieńczy prosty krzyż z figurką ukrzyżowanego Jezusa. Obiekt jest otynkowany i pomalowany na biało.
Krzyż zachował historyczną formę i znajduje się w bardzo dobrym stanie. Objęto go ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Krzyż przydrożny z XX w.
Zabytkowy krzyż z drugiej połowy XIX wieku przy ul. Gliwickiej
Przy ul. Gliwickiej, w rejonie posesji nr 40I–40II, znajduje się zabytkowy krzyż z postacią Ukrzyżowanego Jezusa. Obiekt pochodzi z drugiej połowy XIX wieku.
Krzyż ustawiono na architektonicznym, otynkowanym postumencie. Podstawa ma prostokątny kształt, a cokół składa się z trzech spiętrzonych elementów z gzymsami.
Na szczycie znajduje się krzyż z figurą ukrzyżowanego Jezusa. Krzyż zdobi rytowana dekoracja geometryczna, a w dolnej części cokołu umieszczono relief w formie rombu z opaską.
Obiekt zachował historyczną formę i jest w bardzo dobrym stanie. Został objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Krzyż z XIX w.
Zabytki przy ul. Parkowej
Ulica Parkowa w Poniszowicach skupia ważne obiekty zabytkowe związane z dawnym życiem wsi. Znajdują się tu budynki mieszkalne, dawna restauracja, plebania oraz elementy zespołu dworsko-parkowego.
Zachowane obiekty przypominają o historycznym, gospodarczym i rezydencjonalnym charakterze tej części Poniszowic.
Zabytkowa plebania
Na ul. Parkowej 5 znajduje się plebania z pierwszej połowy XIX wieku.
To budynek jednokondygnacyjny, podwyższony o ściankę kolankową i nakryty dachem naczółkowym z dachówką ceramiczną. Elewację frontową wyróżnia pseudoryzalit.
Ściany są murowane i tynkowane. Zachował się detal w tynku, m.in. gzymsy oraz opaski okienne.
Plebania zachowała historyczną bryłę, układ elewacji i detal architektoniczny. Obiekt jest objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Plebania z XIX w.
Dwór
Dwór należący do zespołu dworsko-parkowego, pochodzi z końca XIX wieku.
Budynek wzniesiono na rzucie litery L i nakryto dachem dwuspadowym. W elewacji frontowej znajduje się oszklony ganek, a z tyłu aneks.
Zachowały się elementy detalu, m.in. obramienia okien, oculusy w szczycie oraz ceglany gzyms cokołowy.
Dwór jest po kapitalnym remoncie. Zachował historyczną bryłę, elewację i detal architektoniczny.
Dwór z XIX w.
Dawna gorzelnia
Dawna gorzelnia w zespole dworsko-parkowym to obiekt pochodzący z początku XX wieku.
Czterokondygnacyjny budynek z dwoma skrzydłami i dachem dwuspadowym. W elewacji bocznej znajduje się aneks z dachem pulpitowym oraz okrągły komin.
Ściany są murowane i oblicowane cegłą. Zachowały się ceglane detale, m.in. nadproża, parapety, blenda w formie oculusa i gzyms cokołowy.
Stan obiektu jest dostateczny, ale zachowana została historyczna bryła, elewacja i detal architektoniczny. Gorzelnia jest objęta ochroną w miejscowym planie.
Gorzelnia z XX w.
Park w zespole dworsko-parkowym
Przy ul. Parkowej znajduje się park w zespole dworsko-parkowym. Założenie pochodzi z 1830 roku.
Park zachował historyczny charakter, starodrzew oraz aleję parkową. Na jego terenie znajduje się także przestrzeń rekreacyjna.
Układ kompozycyjny i komunikacyjny jest częściowo zatarty, ale nadal widoczne są powiązania z krajobrazem.
Park objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Zalecane jest utrzymanie zieleni oraz ochrona historycznego układu.
Park z 1830 r.
Stodoła w zespole dworsko-parkowym przy ul. Parkowej
Stodoła pochodząca z połowy XX wieku, to obiekt należąca do zespołu dworsko-parkowego.
To jednokondygnacyjny budynek na planie wydłużonego prostokąta, podwyższony o ściankę kolankową i nakryty dachem dwuspadowym z dachówką ceramiczną.
Ściany są murowane i oblicowane cegłą. Zachowały się ceglane detale, m.in. gzymsy, lizeny, szczeliny wentylacyjne oraz płytkie nisze z konsolkami.
Stodoła zachowała historyczną bryłę, elewację i detal architektoniczny. Jest objęta ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Stodoła z XX w.
Krzyż przy ul. Sportowej
Krzyż z postacią Ukrzyżowanego Jezusa, ustawiony na prostokątnej podstawie. Obiekt pochodzi z początku XX wieku.
Postument ze zdwojonym gzymsem wieńczy prosty krzyż z figurką ukrzyżowanego Jezusa.
Całość jest otynkowana i pomalowana na biało. Obiekt zachował historyczną formę i znajduje się w bardzo dobrym stanie.
Krzyż objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Krzyż z XX w.
