Zabytki w Rudzińcu
Rudziniec to siedziba Gminy oraz miejscowość o bogatej historii, której rozwój od wieków związany był z rodami szlacheckimi, koleją i przemysłem. Przez wieś przebiegają ważne szlaki komunikacyjne, a jej charakter podkreśla również Kanał Gliwicki ze śluzą oraz linia kolejowa.
Największym skarbem miejscowości jest zespół pałacowo-parkowy rodu von Ruffer oraz XVII-wieczny drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła – jeden z najcenniejszych zabytków architektury sakralnej na Śląsku. Oba obiekty są świadectwem wielowiekowej historii Rudzińca i jego dawnej świetności.
Współczesny Rudziniec łączy funkcje administracyjne, edukacyjne i społeczne. Mieszczą się tu Urząd Gminy, placówki oświatowe, obiekty sportowe oraz instytucje kultury, które tworzą centrum życia mieszkańców gminy.
Kanał Kłodnicki, obecnie Kanał Gliwicki
W północnej części Rudzińca przebiega historyczny odcinek dawnego Kanału Kłodnickiego, obecnie Kanału Gliwickiego. Jego historia sięga końca XVIII wieku, a obecny układ związany jest z przebudową z lat 30. XX wieku.
Kanał Gliwicki ma długość 40,60 km i łączy Odrę w Kędzierzynie-Koźlu z portem w Gliwicach. Różnicę poziomów wody pokonuje się dzięki sześciu śluzom.
Obiekt zachował czytelny układ i znajduje się w bardzo dobrym stanie. Został objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Kanał Gliwicki w Rudzińcu
Zespół śluzy „Rudziniec”
W rejonie ul. Dębowej znajduje się zespół śluzy bliźniaczej dwukomorowej „Rudziniec”. Obiekt powstał w latach 1936–1938.
Śluza Rudziniec, dawniej „Lohnia” i „Hubenland”, znajduje się na 21,5 km Kanału Gliwickiego. Różnica poziomów wody na tym odcinku wynosi 6,25 m.
Zespół tworzą dwie komory śluzy, głowy dolne i górne, budynki maszyn napędowych oraz sterownia. Całość ma monumentalną, symetryczną kompozycję, podkreśloną kamienną okładziną i surową formą zabudowy.
Zabytkowe obiekty zachowały w większości pierwotną formę.
Zabytkowa śluza na Kanale Gliwickim
Dworzec PKP
Przy ul. Kolejowej 9/I i 9/II znajduje się budynek dawnego dworca PKP z przełomu XIX i XX wieku.
To rozbudowany, czteroczłonowy obiekt o zróżnicowanej wysokości i mocno rozczłonkowanej bryle. Korpus główny jest trójkondygnacyjny, a boczne skrzydła dwukondygnacyjne.
Zachowały się elementy detalu w tynku, m.in. opaski okienne i gzymsy podokienne. Część elewacji wykonano w konstrukcji ryglowej z tynkowanym wypełnieniem.
Dworzec zachował historyczną bryłę, kompozycję elewacji i detal architektoniczny.
Stacja kolejowa w Rudzińcu
Stajnie w folwarku Nowy Dwór
W Rudzińcu, pod adresem ul. Gliwicka 2, znajdują się dawne stajnie w folwarku Nowy Dwór. Obiekt pochodzi z końca XIX wieku.
To jednokondygnacyjny budynek na planie wydłużonego prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym z ceramiczną dachówką. W bocznej elewacji znajduje się prostokątny aneks.
Ściany wykonano z cegły. Zachowały się ceglane gzymsy, łukowe nadproża drzwi oraz drewniane lukarny w połaci dachu.
Budynek zachował historyczną bryłę, kompozycję elewacji i detal architektoniczny
Stajnie z XIX w.
Krzyż przy ul. Gliwickiej
W sąsiedztwie posesji nr 25 i 27 przy ul. Gliwickiej znajduje się krzyż z 1904 roku.
Obiekt ustawiono na trójstopniowej podstawie i trójczłonowym cokole. Całość wieńczy krzyż z figurką Ukrzyżowanego, którego ramiona zakończono trójlistnie.
W najwyższej części cokołu znajduje się przeszklona nisza z figurką Matki Boskiej. Na środkowym członie umieszczono inskrypcję modlitewną, a na dolnym wyryto datę 1947.
Krzyż zachował historyczną formę i jest objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Krzyż z 1904 r.
Zespół dawnej huty Pielahutte
Zespół dawnej huty Pielahutte w Rudzińcu to jeden z ważniejszych przykładów historycznej zabudowy przemysłowej w gminie. Obiekty położone są przy ul. Gliwickiej 97, między rzeką Kłodnicą a Kanałem Gliwickim.
Zachowany układ tworzą budynki produkcyjne, hala, obiekt administracyjny oraz dawny transformator. Całość przypomina o przemysłowej historii tej części Rudzińca i dawnym znaczeniu lokalnych zakładów dla rozwoju miejscowości.
Zespół zachował historyczną kompozycję zabudowy, bryły budynków oraz charakterystyczne detale architektoniczne. Obiekty objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Fotografia z opisem wskazującym orientację w stosunku do sąsiednich terenów
Pielahütte (Huta Piła) na pocztówce. W tle fabryka kotłów.1916
Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
W Rudzińcu, pod adresem ul. Lipowa 39, znajduje się kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła. Świątynia została wzniesiona w 1657 roku, a obecna wieża pochodzi z 1853 roku.
To drewniany, orientowany kościół jednonawowy z niższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Nawę i prezbiterium obiegają soboty, a dachy pokryto gontem.
Obiekt zachował historyczną formę i rozplanowanie. Szczególną wartość mają polichromie ścienne z 1657 roku.
Kościół znajduje się w rejestrze zabytków i jest objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Kościół parafilany pw. św. Michała Archanioła
Cmentarz rzymskokatolicki
Wokół kościoła pw. św. Michała Archanioła znajduje się czynny cmentarz rzymskokatolicki z XVII wieku.
Teren ma układ zbliżony do prostokąta i jest otoczony drewnianym parkanem na murowanych słupkach. W jego obrębie znajdują się pochówki, krzyż misyjny, krzyż kamienny oraz pomniki ofiar I i II wojny światowej.
W północnej części cmentarza zachowała się drewniana kaplica z ołtarzem polowym. Teren jest uporządkowany, z czytelną granicą i zachowanym starodrzewem.
Cmentarz objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Cmentarz
Cmentarz komunalny
Na ul. Lipowej 54 znajduje się cmentarz komunalny założony w 1903 roku.
Cmentarz ma układ wydłużonego prostokąta, przeciętego alejami w formie krzyża. W miejscu ich skrzyżowania ustawiono kamienny krzyż z 1903 roku.
Na terenie cmentarza znajduje się także kaplica cmentarna oraz kaplica pw. św. Jana Nepomucena. Zachowały się zabytkowe nagrobki i starodrzew.
Teren jest uporządkowany oraz objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Cmentarz
Kaplica św. Jana Nepomucena
W linii zachodniego ogrodzenia cmentarza komunalnego znajduje się kaplica z figurą św. Jana Nepomucena. Obiekt pochodzi z XVIII/XIX wieku.
To murowana kaplica na planie prostokąta, nakryta dachem dwuspadowym z ceramiczną dachówką. Elewacje zwieńczono profilowanym gzymsem, a fasadę wyróżnia arkadowy otwór wejściowy.
We wnętrzu znajduje się ołtarz z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena. Kaplica jest w bardzo dobrym stanie.
Obiekt wpisano do rejestru zabytków i objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Kaplica z XVIII/XIX w.
Kostnica przedpogrzebowa
Na terenie cmentarza komunalnego znajduje się kostnica przedpogrzebowa z 1903 roku.
To niewielki, murowany budynek z cegły, nakryty dachem dwuspadowym z ceramiczną dachówką. Elewacje zdobią ceglane lizeny, ostrołuczne obramienia otworów oraz kostkowy gzyms wieńczący.
Nad wejściem widoczna jest data 1903. Zachowały się oryginalne, dwuskrzydłowe drzwi opracowane snycersko.
Obiekt zachował historyczną bryłę, elewację i detal architektoniczny.
Kostnica
Krzyż na cmentarzu komunalnym
Na skrzyżowaniu alei cmentarza komunalnego znajduje się kamienny krzyż z 1903 roku.
Obiekt ustawiono na dwustopniowej podstawie i wysokim, trójczłonowym postumencie. Całość wieńczy krzyż z postacią Ukrzyżowanego, osadzony na sercowatej podstawie z dekoracją wolutową.
Na środkowym cokole wyryto datę 1903, a na podstawie krzyża umieszczono monogram IHS.
Krzyż zachował historyczną formę i jest objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Krzyż z 1903 r.
Zespół pałacowo-parkowy
Początki zespołu sięgają lat 1841-1850. Zespół obejmuje pałac, park krajobrazowy, staw, dawny folwark oraz zabudowania gospodarcze i mieszkalne. Położony jest w środkowej części Rudzińca, między ul. Zamkową i ul. Lipową.
Układ zespołu pozostaje czytelny. Zachowały się zabytkowe obiekty architektury, historyczna kompozycja parku oraz powiązania z otaczającym krajobrazem.
Zespół wpisano do rejestru zabytków i objęto ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Pałac
Przy ul. Zamkowej 3 znajduje się pałac w zespole pałacowo-parkowym. Obecny obiekt powstał około 1860 roku na fundamentach starszej budowli z lat 40. XIX wieku.
Po pożarze w 1870 roku pałac przebudowano w stylu późnoklasycyzującym, nawiązującym do włoskich rezydencji. Kolejna przebudowa miała miejsce w 1907 roku.
Budynek jest trójkondygnacyjny, wysoko podpiwniczony i nakryty niskim dachem czterospadowym. Wyróżnia go sześciokolumnowy portyk, belweder oraz bogaty detal architektoniczny.
Pałac zachował historyczną bryłę, kompozycję elewacji i detal. Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków.
Pałac rodu von Ruffer
Park
Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy typu angielskiego, założony w drugiej połowie XIX wieku.
Park ma powierzchnię około 13 ha. Zachował starodrzew, rozległy staw z wyspą, naturalne polany oraz powiązania z otaczającym krajobrazem.
W parku znajdują się także ruiny dawnej lodowni oraz krzyż upamiętniający ewangelicką kaplicę z kryptą. Część układu ścieżek została odtworzona podczas rewitalizacji.
Park objęto ochroną konserwatorską jako część zespołu pałacowo-parkowego.
Zabytkowy park
Budynek inwentarski
Pod adresem ul. Zamkowa 7 znajduje się budynek inwentarski z drugiej połowy XIX wieku.
To wysoki, parterowy obiekt na planie wydłużonego prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym z dachówką ceramiczną.
Elewacje dłuższe rozczłonkowano ceglanymi lizenami. Otwory okien i drzwi zamknięto odcinkiem łuku, a w elewacji szczytowej znajdują się przesuwane wrota.
Budynek jest po remoncie i znajduje się w bardzo dobrym stanie. Zachował historyczną bryłę, elewację i detal architektoniczny.
Budynek inwentarski
Dawna kuźnia
Pomiędzy posesjami nr 12 i 10 przy ul. Zamkowej znajduje się dawna kuźnia z drugiej połowy XIX wieku.
To niewielki, parterowy budynek nakryty dachem dwuspadowym. Ściany wykonano z cegły, a szczyty mają konstrukcję ryglową z ceglanym wypełnieniem.
W fasadzie znajduje się szeroki, prostokątny otwór wejściowy. W elewacji bocznej widoczne są lizeny oraz okna zamknięte odcinkiem łuku.
Obiekt zachował historyczną bryłę, choć jego stan określono jako dostateczny.
Kuźnia
Aleja dojazdowa
W północnej części ul. Zamkowej zachowała się aleja dojazdowa związana z zespołem pałacowo-parkowym. Założenie pochodzi z początku XX wieku.
Aleję tworzą zróżnicowane gatunki drzew, m.in. jesiony, klon jesionolistny, buki oraz pojedynczy kasztanowiec.
Układ alei pozostaje czytelny, a starodrzew zachowany. Zalecane są prace pielęgnacyjne oraz uzupełnienie nasadzeń.
Odcinek alejii
